Gas, water en licht afsluiten in je woning: wanneer moet je dat zelf doen en hoe

Je staat in de keuken en ruikt iets wat er niet hoort. Of de kraan lekt en het water verspreidt zich al over de vloer. Of er spat een vonk uit het stopcontact achter de wasmachine. De vraag die dan direct opkomt: moet ik nu iets afsluiten, en hoe doe ik dat eigenlijk? Gas, water en licht afsluiten klinkt vanzelfsprekend, maar als je nooit hebt gekeken waar je hoofdkraan zit of hoe je meterkast in elkaar steekt, kun je op zo’n moment kostbare minuten verliezen. In dit artikel leggen wij van Knullig.nl uit wat je in welke situatie doet, van een acute noodsituatie tot een geplande klus waarbij je bewust de boel even stilzet.

Wanneer moet je direct handelen en wanneer heb je de tijd?

Er is een groot verschil tussen een gasgeur die je meteen de woning uit jaagt en een lekkende kraan onder de gootsteen waar je rustig een emmer onder zet. Onderscheid die twee situaties goed, want haast in de verkeerde situatie is gevaarlijk, en te lang wachten in de juiste situatie ook.

Direct handelen is nodig bij: gasgeur in huis, vonken of brand rondom elektra, water dat in contact komt met stopcontacten of apparaten, of een leiding die volledig gesprongen is. Rustig en gecontroleerd werken mag als je een klus plant, de meter laat wisselen of een radiator wil aftappen.

Stap 1: Vind de hoofdkraan voor water

In een rijtjeswoning zit de hoofdkraan bijna altijd in de meterkast, onder de gootsteen of net naast de voordeur in een kleine nis in de muur. Bij vrijstaande woningen kan hij ook buiten zitten, in een putje in de tuin vlak bij de erfgrens. In een appartement heb je soms twee kranen: één in je eigen woning en één in een gezamenlijke meterkast op de gang. Die tweede mag je in een noodgeval ook gebruiken, maar meld het daarna aan de VvE of beheerder.

Is de kraan vastgeroest? Forceer hem niet met een tang, want je breekt dan de afsluiter. Gebruik een druppel kruipolie en wacht een paar minuten. Lukt het dan nog steeds niet, bel dan de gemeente of je netbeheerder voor de afsluiter op straat. Die mogen zij bedienen.

Stap 2: Sluit het gas af bij de gaskraan

Achter de gasmeter zit een standhendel, een platte metalen hendel op de leiding. Als de hendel in lijn staat met de leiding, is het gas open. Draai je hem 90 graden zodat hij dwars op de leiding staat, dan is het gas dicht. Dat is alles. Controleer het daarna door een brander op het fornuis even aan te zetten: als er geen vlam verschijnt en je hoort geen klik van een ontsteking die raak is, zit het gas dicht.

Wij van Knullig.nl zien regelmatig de verwarring over de draairichting. Onthoud: dwars op de buis is dicht, ongeacht of dat links of rechts is. De richting maakt niet uit, de hoek wel.

Raak de verzegeling op de meter zelf nooit aan. Die verzegeling is wettelijk beschermd en alleen de netbeheerder mag die verbreken. Slimme meters hebben soms een extra vergrendeling. Die bedien jij niet zelf.

Stap 3: Schakel de elektriciteit uit via de meterkast

Je meterkast heeft doorgaans drie lagen: de individuele groepen (de kleine schakelaars per ruimte of circuit), de aardlekschakelaar (de brede schakelaar die meerdere groepen tegelijk uitschakelt bij een fout) en de hoofdschakelaar bovenin die alles uitschakelt.

Voor een gewone klus, zoals een lamp vervangen of een stopcontact nakijken, zet je alleen de betreffende groep uit. Staat er water in de buurt van elektra? Dan gaat eerst de hoofdschakelaar om, en dan pas ga je verder. Nooit andersom.

Slaat de aardlekschakelaar steeds terug? Dat is een signaal dat er ergens een lek is in de installatie. Reset hem dan niet meerdere keren achter elkaar. Schakel alle groepen handmatig uit, zet daarna de aardlekschakelaar aan en voeg groep voor groep toe totdat de boosdoener gevonden is. Die groep blijft dan uit totdat een installateur ernaar heeft gekeken.

Stap 4: Controleer of de afsluiting echt werkt

Vertrouw nooit blind op de stand van een kraan of schakelaar. Zet een kraan open om te controleren of er geen water meer doorkomt. Probeer een brander om te checken of de gastoevoer echt dicht is. Schakel een lamp in de betreffende groep om te bevestigen dat het circuit echt spanningsloos is. Dertig seconden check, en je weet zeker waar je aan toe bent.

Stap 5: Bij gasgeur, ventileer en verlaat het pand

Dit is de situatie waarbij je niet kalm stap voor stap te werk gaat, maar meteen handelt. Ruik je gas? Open dan ramen en deuren wijd, maar bedien geen lichtschakelaars en gebruik geen elektra. Een vonkje is genoeg. Verlaat het pand, en bel dan pas 112 of de netbeheerder via het storingsummer (0800-9009 voor Enexis of het nummer van jouw netbeheerder). Bellen doe je buiten, niet vanuit het huis.

Ga niet zoeken naar de oorzaak zolang je de geur ruikt. Dat is voor de monteur.

Stap 6: Beperk waterschade terwijl je wacht

Na het afsluiten van de watertoevoer is de schade nog niet voorbij. Water dat al in de vloer of muur zit, blijft daar. Til vloerbedekking en kleden zo snel mogelijk op om ze te redden. Open afvoeren helpen het water sneller weg te laten lopen. En koppel in de getroffen ruimte ook de elektriciteit af, ook als er nu nog geen contact lijkt te zijn tussen het water en de bedrading. Water trekt verder dan je denkt.

Wanneer je beter de vakman belt

Er zijn grenzen aan wat je als bewoner mag en kunt doen. Vaste leidingen aanpassen of verplaatsen is installateurwerk. De gasmeter loskoppelen ook. Asbest in oude installaties (gebouwen van voor 1994 kunnen dat hebben) mag je sowieso niet zelf aanraken. En als de hoofdafsluiter zelf defect is, de meterkopafsluiter op straat, dan is dat werk voor de netbeheerder of gemeente, niet voor jou.

In de meeste gevallen kun je gas, water en licht zelf afsluiten, als je weet waar de afsluiters zitten en wat de juiste volgorde is. Zoek die plekken op een moment dat er niets aan de hand is. Een foto van je meterkast op je telefoon of een briefje met de locatie van de hoofdkraan kost je vijf minuten en kan later veel gedoe voorkomen. Bij gasgeur geldt altijd: eerst naar buiten, dan bellen. Geen uitzonderingen.